Nýir kennarar þurfa handleiðslu fyrsta árið

19.05.2017 | Viðtöl

Nýir kennarar þurfa handleiðslu fyrsta árið

Hvernig líður nýútskrifuðum kennurum í starfi? Eru móttökur í skólunum eins og vera ber og njóta nýir kennarar stuðnings og leiðsagnar? Hvað má betur fara í kennaranáminu?

Jónína Björk Stefánsdóttir leitaði svara við þessum spurningum í meistaraverkefni sínu við Kennaradeild Háskólans á Akureyri, en hún útskrifast þaðan í vor. Jónína tók vel í að ræða helstu niðurstöður sínar við Skólavörðuna en þó með þeim fyrirvara að þegar viðtalið var tekið var ritgerðarskrifum ekki að fullu lokið.
Jónína er fyrst innt eftir því hvernig hugmyndin að rannsókninni hafi komið til.

„Ég fékk hugmyndina þegar ég var í vettvangsnáminu. Ég hafði ætlað mér að skrifa lokaritgerð um annað efni en var ekki komin almennilega af stað. Svo skaut þessari hugmynd niður í kollinn á mér og sennilega var ástæðan sú að mér varð ljóst hvað það er mikið stökk að fara úr hlutverki kennaranemans, sem býr við utanumhald í háskólanum, og yfir í að verða fullgildur kennari fyrir framan hóp barna í skólastofu,“ segir Jónína.

Hún segir samstarfsfólk í Dalvíkurskóla, þar sem hún stundaði vettvangsnámið, hafa bent sér á að málefni „nýrra kennara“ yrðu einmitt til umræðu á samræðuþingi Akureyrardeildar Delta Kappa Gamma, Beta og Mý. Þetta var síðasta haust.

Jónína greip þetta á lofti og mætti á samræðuþingið. „Þvílík tilfinning að koma þarna og hlýða á fyrirlestrana. Ég var komin með hugmyndina áður, en það var eins og þetta verkefni væri að hoppa í fangið á mér. Í kjölfarið hafði ég samband við umsjónarmann meistaranema við HA og María Steingrímsdóttir, dósent við Háskólann á Akureyri, varð minn leiðbeinandi og fljótlega kom í ljós að hún hafði gert svipaða rannsókn árið 2005. María sagði tímabært að kanna þessa hluti á nýjan leik því á þessu tímabili hefði námið verið lengt úr þremur árum í fimm,“ segir Jónína.

Hlýtt viðmót samkennara
Jónína tók viðtöl við fimm kennara sem eiga það sameiginlegt að vera nýir í starfi. Hún er fús að segja frá meginniðurstöðum en ítrekar að ritgerðin verði ekki fullbúin fyrr en í byrjun maí. „Eitt af því sem ég komst að er að það eru engar sérstakar móttökur þegar nýútskrifaðir kennarar byrja í kennslu. Mínir viðmælendur voru á einu máli um að samkennarar og starfsfólk skólanna hefðu tekið vel á móti þeim og viðmótið hefði verið hlýtt og gott. Hins vegar hefði ekki verið áætlun um leiðsögn þegar fyrstu skrefin væru tekin í skólastofunni og viðmælendurnir sögðust hefðu viljað meiri afskipti skólastjórnenda til að byrja með.“

Jónína segir innleiðingarkerfi fyrir nýja kennara hafa borið á góma og koma mætti í veg fyrir að ungir kennarar eyddu dýrmætum tíma í að leita uppi upplýsingar og fleira. Ekki dugi þó að skipa reynda kennara sem leiðsagnarkennara ef þeim er ekki gefinn viðunandi tími til að sinna því verki.

Vinnuálag og tímaskortur eru þekkt fyrirbæri meðal kennara og segir Jónína það hafa áhrif á móttökur nýrra kennara. „Kennararnir sem ég ræddi við töluðu um hversu mikið sjokk það væri að koma inn í skólann og frá fyrstu mínútu mætti segja að starfið væri kapphlaup við tímann. Auk kennslunnar þurfa kennarar að sækja fjölda funda, eiga samskipti við foreldra og leysa úr vandamálum nemenda. Þeir geta því lent í tímahraki við að skipuleggja kennsluna og leggja áherslu á einstaklingsmiðað nám, en ástæðan er líklega sú að þeir hafa ekki náð sama takti og reynslumeiri kennarar,“ segir Jónína.

Kennararnir sem ég ræddi við töluðu um hversu mikið sjokk það væri að koma inn í skólann og frá fyrstu mínútu mætti segja að starfið væri kapphlaup við tímann.

Ómetanlegur lærdómur
Kennaranámið er að mati Jónínu mjög gott í flesta staði og hún segir árin í HA hafa verið ljúf og ánægjuleg. „Ég get sannarlega mælt með náminu hér í HA. Þetta hefur verið gefandi og skemmtilegur tími.“

Það má samt alltaf gera betur og Jónína velti því upp í rannsókn sinni og spurði hvað hinir nýútskrifuðu kennarar teldu að vantaði eða mætti betur fara í náminu. „Ég fæ að hluta til mjög áþekka niðurstöðu og María fékk í sinni rannsókn árið 2005, en það er að kennaranemar vilja auka við vettvangsnámið og fá meiri tengingu við skólana og kennsluna. Það er svolítið merkilegt að viðmælendur nú skuli segja það sama og kollegar þeirra gerðu fyrir 12 árum því það var bætt verulega við vettvangsnámið þegar námið var lengt upp í fimm ár.

„Það töluðu allir um að þeir hefðu lært langmest í vettvangsnáminu og einn hafði á orði að gott væri að tala minna um karla og kenningar en meira um það sem gerist í skólastofunni og samskipti við nemendur og foreldra,“ segir Jónína og bætir við að einn kennaranna hafi sagt að eftir á að hyggja liti hann á fyrsta árið sitt í starfi sem sjötta árið á kennaranáminu.

„Ég er sammála því að það væri jákvætt skref að auka við vettvangsnámið, enda er það mjög lærdómsríkt. Við lærum mikið um kenningar John Dewey en hann var frumkvöðull stefnunnar Learning by doing og því ættum við að leyfa kennaranemum að fylgja þeirri stefnu betur en gert hefur verið. Leyfa þeim að læra af reynslunni,“ segir Jónína og bætir við að auðvitað sé ekki hægt að kenna allt í náminu, sumt þurfi fólk að læra af reynslunni.

Annað atriði sem Jónína telur að væri gulls ígildi fyrir kennaranema er kennsla í samskiptum, ekki síst þegar kemur að samskiptum í rituðu máli. „Viðmælendur höfðu á orði að það hefði komið þeim á óvart hversu mikið af samskiptum við foreldra færi fram í gegnum tölvupóst. Þeir segja að þjálfun í skrifum væri góð því þessi samskipti þurfa að vera fagleg og kennarar þurfa að gæta orða sinna þarna sem annars staðar.“

Þá telur Jónína að efla mætti kennslu í því að koma fram. „Kennarastarfið snýst að miklu leyti um að standa og tala fyrir framan hóp. Það mætti aðstoða kennaranema við að efla sjálfstraustið í þessum efnum og gera þá betur þjálfaða í mannlegum samskiptum.“

Við verðum að taka höndum saman um að aðstoða kennara sem eru að feta fyrstu skrefin – það er betra fyrir þá og skólastarfið í heild

Meira vettvangsnám, þjálfun í samskiptum í kennaranáminu og markviss handleiðsla fyrsta árið er semsagt það sem stendur svolítið upp úr í ritgerð Jónínu. „Innleiðingarkerfi og handleiðsla fyrsta árið eru gríðarlega mikilvæg atriði. Margar rannsóknir hafa sýnt fram á þörfina á þessu en um leið má handleiðslan ekki verða baggi á kennaranum sem tekur hana að sér. Það verður að búa svo um hnúta að kennari sem tekur að sér að halda utan um nýjan kennara fái afslátt af kennsluskyldu á móti, það gengur ekki að bæta þessu á aðrar starfsskyldur. Það er nefnilega þannig að brottfall nýrra kennara er langmest og langlíklegast fyrstu fimm árin í starfi. Við verðum að taka höndum saman um að aðstoða kennara sem eru að feta fyrstu skrefin – það er betra fyrir þá og skólastarfið í heild.“

Hlakkar til að hefja störf í kennslu
Jónína er sem fyrr segir að ljúka M.Ed-gráðu frá Kennaradeild HA í vor. Hún býr að góðri reynslu, bæði hvaða varðar menntun og fyrri starfsferil. „Ég mun starfa við kennslu frá og með næsta hausti.“ Hún segir mikilvægt að kennarar sinni starfi sínu af áhuga og ástríðu og hafi þannig örvandi og góð áhrif á nemendurna.

„Það skiptir miklu máli að vera líflegur í fasi því það nennir enginn að hlusta á kennara halda fyrirlestur ef það skín í gegn að hann hefur ekki áhuga á því sem hann er að tala um. Við getum ekki ætlast til þess af börnum og ungmennum að þau séu eitthvað öðruvísi,“ segir Jónína Björk Stefánsdóttir, meistaranemi og verðandi M.Ed.

Viðtalið birtist í Skólavörðunni, 1. tbl. 2017.

Viðfangsefni: Kennaranám, Handleiðsla, Háskólinn á Akureyri, Kennaranemar