​Kennarar en ekki sáluhjálparar

25.02.2016 | Viðtöl

​Kennarar en ekki sáluhjálparar

Í Örestad hverfinu á Amager er eftirsóttasti menntaskóli Danmerkur, Örestad Gymnasium, en árlega sækja margfalt fleiri um skólavist þar en komast að. Skólinn var stofnaður árið 2005 en aðalbygging hans var tekin í notkun 2007. Hún þykir óvenjuleg og hefur verið tilnefnd til alþjóðlegra arkitektaverðlauna. Við skólann starfar íslenskur stærðfræðikennari, Kristín Bjarnadóttir, úr Borgarfirði vestra. Hún settist niður með útsendara Skólavörðunnar, og spjallið byrjar á hefðbundin íslenskan máta.

Kristín Bjarnadóttir

„Mamma er ættuð frá Siglufirði en pabbi af Snæfellsnesi, kominn af „vondu fólki“ undan jökli. Ég fæddist reyndar í Kaupmannahöfn en ólst upp skammt frá Borgarnesi, gekk í barnaskóla á Varmalandi og tók landspróf í Borgarnesi. Eftir að menntaskólanáminu lauk kenndi ég einn vetur í Skagafirði og annan á Suðureyri, réttindalaus auðvitað. Þau kynni mín af starfinu urðu til þess að ég ákvað að fara í Kennaraháskólann og lauk þaðan prófi 1980, með stærðfræði sem sérgrein.“

Sér æ betur hvað Garðaskóli var vel rekinn og góður skóli
„Haustið eftir útskrift réði ég mig að Garðaskóla í Garðabæ, en þar var skólastjóri þá Gunnlaugur Sigurðsson. Ég hef síðar séð æ betur hvað sá skóli var vel rekinn á allan hátt. Þarna í Garðabænum var ég í tæp 30 ár. Á þessu tímabili tók ég kennsluréttindanám sem veitti réttindi við framhaldsskóla. Maðurinn minn og ég keyptum jörð á Suðurlandi og ég, með framhaldsskólaréttindin, fékk starf á Selfossi, við Fjölbrautaskóla Suðurlands árið 2006 og var þar í þrjú ár.“

Það hefur væntanlega verið mikil breyting, að kenna í framhaldsskóla?

„Já, og mér féll sú breyting ekki vel. Við Fjölbrautaskólann starfaði margt mjög gott fólk en stjórnun skólans var afar losaraleg að ekki sé meira sagt. Maður mátti ekki krefjast neins af nemendum, fékk í kassavís miða frá námsráðgjöfum um að þessi og þessi hefði skerta tímasókn, en maður fékk ekki að vita af hverju. Svo kláraði maður að kenna og fór í Bónus og þá stóð viðkomandi þar og var að vinna. Mín upplifun var svona, þetta væri fjöldaframleiðsla á meðalnemendum og allt sem hét stjórnun ákvarðaðist af geðþótta.”

Nóg komið af Selfossi
Eftir þrjú ár við Fjölbrautaskólann á Selfossi gat Kristín ekki hugsað sér að vera þar lengur. Það var komið að tímamótum.

„Ég slasaðist og maðurinn minn veiktist. Við höfðum alltaf talað um það annað slagið, maðurinn minn og ég, að það væri nú gaman að prófa að búa í Danmörku, en sonur minn bjó hér með sínar þrjár dætur. Við fórum hingað í fermingarveislu barnabarnsins árið 2009 og þegar við komum heim til Íslands sagði ég: „hvenær ætlum við að láta verða af þessari hugmynd, kannski bara þegar við verðum dauð“. „Nei nei“, sagði hann og sex vikum seinna vorum við svo hér. Fyrsta árið hér fór nú eiginlega í að átta sig á hlutunum, en hér er margt öðruvísi en heima og ýmislegt spaugilegt sem maður lenti í, svona í upphafi. Fyrsta veturinn fékk ég vinnu í þrjá mánuði í Næstved, eiginlega í gegnum mann sem ég þekkti. Þarna kynntist ég danska framhaldsskólakerfinu.“

Vildi kenna í menntaskóla
„Svo sótti ég um vinnu í mörgum skólum, var að vonast eftir að fá vinnu sem framhaldsskólakennari, í menntaskóla frekar en blönduðum framhaldsskóla. Ég fór í nokkur viðtöl, var opin fyrir því að vera annars staðar en hér í Kaupmannahöfn og jafnvel annars staðar en á Sjálandi. Hér bauðst mér svo starf, sem stærðfræðikennari, árið 2010 og hér hef ég verið síðan. Nemendum hefur fjölgað jafnt og þétt og eru nú þrettán til fjórtán hundruð“.

Örestad skólinn er sérstakur og eftirsóttur
Það er iðulega talað um að þessi skóli sé sérstakur. Hvað er átt við með því?

„Húsið sjálft er mjög frábrugðið flestum öðrum skólabyggingum. Hér eru hefðbundnar skólastofur en svo eru jafnmörg hóp- eða paravinnusvæði. Um það bil helmingur heildartímafjölda hvers nemendahóps er kennsla í stofu en hinn helming tímans vinna nemendur á þessum svæðum með aðstoð kennara. Undirbúningur kennarans er því með allt öðrum hætti en ef kennslan væri öll hefðbundin“.

En þetta er samt sem áður bekkjakerfi?

„Já, þetta er bekkjakerfi, hámark 32 nemendur í hverjum bekk. Núverandi ráðherra vill fjölga í bekkjunum en maður veit ekki hvað gerist með það.“

Það hefur margoft á síðustu árum komið fram að þessi skóli sé sá eftirsóttasti í landinu. Hver er ástæðan fyrir því?

„Hún er námsframboðið. Hér er mjög margt um að velja, til dæmis blaðamanna- og fjölmiðlabraut, og það sem viðkemur þessari nútímatækni nýtur mikilla vinsælda. Náttúrufræðibrautin þykir mjög góð og hér er líka ýmislegt í boði sem ekki er annars staðar, hér er til dæmis kennd kínverska. Hér eru nemendur ekki með neinar bækur, skólinn leggur til tölvu og þar er allt námsefni. Skólinn er að ákveðnu marki hverfisskóli en svo er ákveðið hlutfall nemenda annars staðar að. Það er ekki hægt að velja nemendur í skólann eftir einkunnum því einkunnir umsækjenda fær skólinn ekki að vita. Hér er líka hátt hlutfall nemenda af erlendu bergi brotið, og þá er ég ekki að meina innflytjendur.“

Fljótandi síbreytileg stundaskrá
Samkvæmt kjarasamningum er vinnuskylda danskra framhaldsskólakennara 37 klukkustundir á viku. Í Örestad Gymnasium er svokölluð fljótandi stundaskrá sem þýðir að kennslutímafjöldinn og stundaskráin breytast frá degi til dags. Kristín kann þessu vel. „Sumir skólar reyndu að fara eftir því sem stjórnin vildi pína í gegn á síðasta ári, sem sé að allir kennarar væru í skólanum frá klukkan átta til fjögur. En þetta er ekki hægt í öllum skólum, í þessum skóla er til dæmis ekki nægilegt pláss til þess að allir kennarar geti verið hér samtímis og allan daginn. Þessi löggjöf var að mínu mati vanhugsuð.”

Engin vottorð
Talið berst að vottorðum og fjarvistum. „Hér eru engin vottorð, hvorki fyrir nemendur né kennara. Hér er mætingarskylda en nemandi hefur leyfi til að vera fjarverandi 10% af tímanum í hverri grein og þarf ekki að tilgreina ástæður. Frá þessu eru engar undantekningar, nema ef viðkomandi hefur til dæmis lent í alvarlegu slysi eða eitthvað því um líkt. Þá er það skoðað sérstaklega. Kennarinn hefur ekki neina 10% heimild. Ef ég til dæmis verð veik og tími fellur niður verð ég að bæta þeim tíma við, í lok annarinnar. Ég á að kenna hverjum nemanda sextíu og sjö hundrað mínútna tíma á ári. Ekki meira og ekki minna.”

Þurfa kennarar að fylgjast með fjarvistum?

„Nei. Í upphafi tíma merki ég við í kladda sem er í tölvunni, en það er svo annarra að vinna úr því og grípa til viðeigandi ráðstafana ef svo ber undir.“

Hafa nemendur aðgang að mætinga-og fjarvistabókhaldinu?

„Já, og þeir fylgjast mjög vel með því og geta séð þetta frá degi til dags. Á sérstökum kynningardegi geta foreldrar eða forráðamenn pantað viðtalstíma við kennara. Þá fá þeir úthlutað tilteknum tíma með kennara þar sem foreldrar og kennari hittast. Þetta fyrirkomulag gildir um nemendur yngri en 18 ára. Þegar nemandi hefur náð 18 ára aldri má kennari hins vegar ekki veita neinar upplýsingar um viðkomandi. Prófin eru tvenns konar, annars vegar próf sem við semjum og hins vegar próf sem koma frá Menntamálaráðuneytinu, sem eru samræmd og tekin á sama tíma um allt land, líkt og var með landsprófið og samræmdu prófin heima. Þriðji möguleikinn er munnlegt próf eða að vetrareinkunn (stöðueinkunn) gildi. Varðandi prófin frá ráðuneytinu er það þannig að nöfn nemenda eru dregin úr hatti, í ráðuneytinu. Þetta þýðir að úr þrjátíu manna bekk fara kannski tíu í slíkt próf“.

Fannst ég bara orðin milli
„Þegar ég fékk útborgað í fyrsta skipti trúði ég varla mínum eigin augum þegar ég sá launaseðilinn, fannst ég bara vera orðin milli! Vinnan er líka léttari, í mínum skóla getur kennarinn einbeitt sér að kennslunni en er laus við allt mögulegt annað, og oft á tíðum tímafrekt, stúss, til dæmis í kringum mætingar. Við erum ekki í sáluhjálp og heldur ekki trúnaðarvinir“.

Eru kennarar í dönskum framhaldsskólum ánægðir í starfi?
„Ég held að þeir séu almennt sáttir við launin. Þeir eru hins vegar ekki jafn ánægðir með ýmislegt sem yfirvöld menntamála láta sig dreyma um, t.d. hugmyndir um fjölmennari bekki og eins eru þeir ekki sáttir við þær reglur að skólinn þurfi að taka við öllum nemendum. Nemandi sem ekki veit t.d. hver helmingurinn af sextán er á ekki erindi í framhaldsskóla en fær samt pláss ef hann vill. Svo dettur þessi nemandi kannski út um áramót og það þýðir tekjutap fyrir skólann. Þetta er ekki nógu gott“.

Greinin birtist upphaflega í Skólavörðunni, tímariti Kennarasambands Íslands, í desember 2015.

Borgþór Arngrímsson

Blaðamaður Skólavörðunnar í Kaupmannahöfn