Skilningur í móðurmáli hjálpar við nám í heimaskóla

14.10.2018 | Skólinn

Skilningur í móðurmáli hjálpar við nám í heimaskóla

324 börn og unglingar af pólskum uppruna stunda nám við Pólska skólann sem hefur verið starfræktur í áratug. Katarzyna Rabęda, einn af stofnendum skólans og kennari þar, segir að það sé auðveldara að kenna barni í heimaskóla þess ef það þekkir málfræði í móðurmáli sínu en í Pólska skólanum er meðal annars bent á að grundvöllur til að skilja málfræði í erlendum tungumálum sé að skilja hana rétt á móðurmáli viðkomandi og því sé mikilvægt að læra móðurmálið vel.

Katarzyna Rabęda er kennaramenntuð og kenndi í pólskum grunnskóla í fjögur ár. Hún flutti til Íslands árið 2008 vegna þess að hún hafði áður komið til Íslands og orðið hrifin af landinu. Hún segir að áður en hún fór aftur til Póllands hafi hún vitað að hún vildi koma aftur og búa hér allavega í einhvern tíma. Eftir að hún kom aftur til Íslands fékk hún fljótlega vinnu við afleysingar hjá fyrirtæki en kennslan togaði í hana.

„Mig langaði svo til að starfa sem kennari,“ segir Katarzyna en hún fékk síðar kennsluréttindi hér á landi bæði sem grunnskóla- og framhaldsskólakennari. „Ég vissi að skólar fyrir pólskumælandi börn og unglinga væru starfræktir í ýmsum löndum og ég athugaði hvort slíkur skóli væri starfræktur á Íslandi en svo var ekki. Ég fékk þá hugmynd að stofna skóla en ég vissi að það væri fullt af Pólverjum á Íslandi og ég hitti marga þeirra. Það voru fleiri með sömu hugmynd,“ segir Katarzyna og nokkrum mánuðum síðar var búið að stofna Pólska skólann. Markmiðið var að pólsk börn sem byggju á Íslandi fengju kennslu í móðurmáli sínu, pólskri sögu og landafræði Póllands, en mikilvægt er að börn læri móðurmál sitt rétt til að skilja frekar málfræði í erlendum tungumálum.

Það er Vinafélag Pólska skólans sem rekur skólann en í félaginu eru foreldrar barna sem stunda nám við skólann sem og kennarar skólans.

Pólverjar eru fjölmennastir innflytjenda á Íslandi. 1. janúar 2017 voru 13.795 pólskir ríkisborgarar á Íslandi en íbúar á landinu voru þá 338.349. Þá höfðu í árslok 2016 2.179 Pólverjar fengið íslenskan ríkisborgararétt frá árinu 1991. Katarzyna er þar á meðal.

5-15 ára
„Þegar skólinn var stofnaður var meira um að pólskir krakkar byggju á Íslandi í stuttan tíma og flyttu aftur til Póllands. Þetta hefur breyst en nú er meira um að pólskir karlmenn sem eiga fjölskyldur komi til Íslands til að vinna og svo kemur fjölskyldan kannski eftir eitt eða tvö ár og býr áfram á Íslandi.“

Fyrsta skólaárið stunduðu um 60 nemendur nám við skólann, næsta skólaár voru þeir 120 og þetta skólaár stunda 324 pólsk börn og unglingar nám við skólann. Fyrsta skólaárið voru nemendur á aldrinum 7-15 ára en nú eru þeir á aldrinum 5-15 ára. Börn á yngsta stigi læra aðallega pólsku, börn á miðstigi læra pólsku, sögu og náttúrufræði og unglingarnir læra pólsku, sögu, landafræði og félagsfræði. Kennt er á laugardögum og er hverjum bekk kennt í þrjá tíma.

Notast er við námsefni sem notað er í Póllandi auk þess sem kennarar skólans útbúa stundum efni. Lögð er áhersla á einstaklingsmiðaða kennslu. „Það er mikilvægt að horfa á hvern nemanda og hvernig honum gengur; sumir geta meira en aðrir minna. Það þarf að passa þetta til að halda þeim í skólanum og til að gera þetta skemmtilegt.“

Nemendur í Pólska skólanum hafa aðgang að bókasafni þar sem þeir geta fengið lánaðar bækur á pólsku. Þá býður skólinn upp á þjónustu sálfræðinga, talþjálfun og sérkennslu. Skólasálfræðingur er með ráðgjöf fyrir nemendur og foreldra.

Gengur oft betur í heimaskólunum
Katarzyna segir að það sé auðveldara að kenna pólsku barni íslensku í heimaskóla þess ef það hefur þekkingu í málfræði og er með góðan orðaforða í pólsku máli. Hún nefnir einnig hugtakaskilning, lesskilning og hæfni til að tjá sig skriflega og munnlega. Katarzyna bendir á að góð þekking í eigin móðurmáli sé mikilvæg fyrir sjálfsmynd barna sem flytja til annars lands.

„Það er bara nauðsynlegt að hafa grunn í móðurmáli sínu,“ segir Katarzyna og viðurkennir að kennarar skólans fái stundum hrós frá kennurum í heimaskólum krakkanna. „Það hefur verið hringt í skólastjórann til að þakka fyrir.

Ég kenni erlendum börnum í Álfhólsskóla, svo sem Pólverjum sem eru nýkomnir til landsins, og það er miklu auðveldara að kenna börnum og unglingum sem þekkja málfræði í móðurmáli sínu.“

Katarzyna segir þó að það fari eftir krökkum, heimaskólum þeirra og hvaða þjónustu þeir fái þar hvernig þeir spjara sig almennt. „Sumir kennarar ná strax sambandi við börnin. Ég hef verið að kenna pólskum börnum og það hefur stundum verið erfitt fyrir mig að ná sambandi við þau; þau eru kannski nýkomin til landsins og allt er breytt. Enginn hefur kannski spurt þau hvort þau vilji flytja til Íslands og allir vinir þeirra, ömmur og afar og hundurinn er í Póllandi. Þetta er erfitt fyrir suma.“

Katarzyna var mjög áhugasöm um að læra íslensku þegar hún kom til landsins enda talar hún málið ágætlega. „Ég veit að sumir Pólverjar eiga erfitt með að læra íslensku. Málfræðin er til dæmis flókin. Sumir fullorðnir Pólverjar kunna ensku og segjast bara ætla að búa hér á landi í eitt til tvö ár og nenna ekki að læra tungumálið eða þá að þeir nenna almennt ekki að læra tungumál sem bara um 350.000 manns tala.“

Töluvert brottfall
Töluvert brottfall er á meðal erlendra nemenda úr íslenskum framhaldsskólum.

„Sumum hefur gengið vel í Pólska skólanum en halda ekki áfram í framhaldsskóla. Þeir hefja þar nám en hætta svo út af íslenskunni. Þetta fer eftir því hvenær þeir hafa komið til landsins; það er pínu seint að koma til Íslands 12-13 ára. Það eru þó framhaldsskólar sem bjóða upp á nám í íslensku sem annað mál og það hjálpar mörgum.“

Katarzyna er spurð hvort til greina kæmi að bjóða eldri nemendum upp á nám í Pólska skólanum. „Það væri æðislegt ef það væri gert. Það hafa margir spurt hvort hægt væri að vera með kvöldskóla fyrir eldri en 20 ára til að þeir gætu klárað framhaldsskóla og fengið betri laun.“

Mikilvægur hlekkur
Katarzyna segir að vonir standi til að Pólski skólinn komist í eigið húsnæði þar sem starfið gæti blómstrað á fleiri sviðum en kennslu. „Við gætum til dæmis boðið upp á fræðslu og námskeið fyrir foreldra eða aukaaðstoð fyrir nemendur.“

Katarzyna segist vera með skilaboð til íslenskra kennara. „Ég heyri oft kennara í íslenskum skólum eða sérfræðinga frá Menntamálastofnum segja að börnin séu mállaus. Þeir meina að þau tali ekki íslensku en börn sem flytja milli landa eru með sitt tungumál, menningu, þekkingu og alls konar hæfileika. Mér finnst vera mikilvægt að íslenskir kennarar skilji hversu mikilvægt hlutverk þeirra er. Þeir opna dyrnar að samfélaginu og eru mjög mikilvægur hlekkur í menntun og aðlögun barna með annað móðurmál en íslensku.

Börn sem læra íslensku sem annað mál þurfa á ykkur að halda. Þið eruð lykill og vegvísir að íslensku samfélagi.“

Greinin birtist í Skólavörðunni, 1. tbl. 2018. Lesið blaðið hér.

Svava Jónsdóttir

blaðamaður
Viðfangsefni: Tungumálanám, Móðurmál, Pólski skólinn