Minna um fíngerðan útsaum en áður

22.12.2017 | Skólinn

Minna um fíngerðan útsaum en áður

Hjördís Björg Andrésdóttir segir að kennarastarfið hafi heillað sig í mörg ár áður en hún hóf nám við Kennaraháskóla Íslands í janúar árið 2009.

„Ég sótti um í Kennó árið 1987 og komst inn en komst að því að ég væri ófrísk og þá hætti ég við. Ég sótti um aftur mörgum árum síðar og komst inn en fékk þá tilboð um svo góða vinnu að ég hætti aftur við.“

Hún vann lengi við skrifstofustörf en ákvað að sækja um í þriðja sinn árið 2009 og fékk inngöngu. „Ég ætlaði að verða stærðfræðikennari. Ég þekkti nokkrar konur sem voru þá í textíldeild Kennaraháskólans og þær voru að ýta á mig að prófa að taka eitt námskeið í textíl.

Ég lét til leiðast og endaði á því að útskrifast sem textílkennari árið 2011 og sé alls ekki eftir því. Þetta er það skemmtilegasta sem ég hef unnið við.“

Hún segir að það hafi verið handverkið sem heillaði sig þegar hún ákvað að fara í textíldeildina, sem og að fá að skapa og hanna. Hjördís á þrjú börn og saumaði sérstaklega mikið á tvö eldri börnin sem eru nú á þrítugsaldri en hún segir að efni hafi verið orðin miklu dýrari þegar yngsta barnið fæddist. Fyrsta barnabarnið er nýkomið í heiminn og hún hefur að undanförnu prjónað mikið á nýjasta fjölskyldumeðliminn. Sauma- og prjónaskapur var því alls ekkert nýr fyrir henni þegar hún ákvað að hætta við að verða stærðfræðikennari og verða í staðinn textílkennari.

Þæfing og litun á efni
Hjördís þekkir muninn á þeirri handavinnukennslu sem var í boði á 8. áratug síðustu aldar þegar hún var sjálf í grunnskóla og þeirri textílkennslu sem tók við. Hún segir að þetta sé svo vítt svið og margt sem komi inn í textílinn, því ekki sé einungis einblínt á að nemendur saumi, prjóni og hekli þó svo að það sé aðalkennslan; hún segir meðal annars að nú sé minna um fíngerðan útsaum og vandaðan frágang en áður og meira um til dæmis þæfingu á ull, fatalitun, stenslun á efni og fatasaum.

„Þetta er alls ekki sama handavinnukennsla og var til dæmis á sjöunda áratugnum þegar saumaðir voru handavinnupokar með útsaumi eins og krosssaumi og aftursting. Þetta er gjörólíkt. Ég held líka að þetta sé ólíkt eftir skólum. Við endurvinnum til dæmis úr gömlum efnum; og ekki bara efnum því við notum til dæmis kaffipoka. Þetta er svo gríðarleg vídd og ég er alltaf að læra eitthvað nýtt sem ég lærði ekki í Kennaraháskólanum.

Ég byrjaði að kenna textílmennt 2013 og í vettvangsnáminu sá ég að mikil breyting hafði átt sér stað í handavinnukennslu síðan ég var í skóla. Þá voru drengir í smíði og stúlkur í handavinnu. Í dag eru bæði kynin í textílmennt og smíði. Ég fór til dæmis ekki í handavinnukennslu í skóla fyrr en 12 ára og fyrsta verkefnið var að sauma út í java pennaveski og sauma vélsaum ásamt því að prjóna vettlinga. Þetta þótti mér afar erfitt þar sem ég hafði aldrei snert hvorki prjóna né nál. Ég bjó vel heima fyrir og fékk góðar leiðbeiningar sem hjálpaði mér áfram.“

Sófarnir Hjördís kennir unglingum og er með hálfan bekk í einu. Henni finnst skipta máli að vel fari um nemendurna og sá til þess að sófar væru settir inn í kennslustofuna.

„Mér finnst það skipta gríðarlega miklu máli að nemendur fái að slaka á meðan þeir eru að prjóna. Ég er með tvo tveggja sæta sófa og tvo stóla þar sem nemendurnir geta setið og haft það náðugt því það er svo erfitt að sitja á stól við borð og prjóna. Ég legg mikla áherslu á að krakkarnir hafi það svolítið kósí; við erum með púða og þeir geta komið sér vel fyrir og passað axlir og hendur. Ég legg gríðarlega áherslu á vinnustöðu þeirra bæði í prjóni og saumi. Þeir slaka á þegar þeir prjóna og sitja beinir við saumavélina.“

Endurvinnsla og viðgerðir
Hjördís segist fylgjast vel með nýjungum í textílkennslu. „Það er frekar mikið um litun í dag og endurvinnslu; ég held að nýjungarnar séu að endurvinna – nota gömul föt. Ég kenni allavega endurvinnslu í minni kennslu. Ég er með í skólanum bók um endurvinnslu en við notum netið líka mikið. Það er nauðsynlegt að endurvinna hlutina af því að jörðin okkar tekur ekki endalaust við. September var plastlaus mánuður og þá er til dæmis gott að nota tækifærið og ýta undir að nota margnota poka, en það er hægt að hanna, skapa og teikna á alls konar poka úr margs konar efnum. Einnig er hægt að endurnýta t.d. kaffipoka. Margir hönnuðir endurnýta ýmis konar fatnað og sauma nýjan úr gömlum flíkum. Þetta verður alltaf stærri og stærri hópur sem er bara jákvætt.“

Það er vissulega gagnlegt að fylgjast vel með í textíltímum. „Mörg okkar eigum börn sem koma úr skólanum með saumsprettu, gat og annað sem þarf að laga. Foreldrar fara ekkert endalaust út í búð til að kaupa nýjar flíkur; það þarf að kunna hvernig á að sauma, setja tölur, falda buxur, setja rennilás eða laga saumsprettu. Ég legg ríka áherslu á þetta í minni kennslu og læt nemendur koma með föt að heiman sem þeir þurfa að laga. Ef það kemur saumspretta í fatnað í skólanum þá vil ég að þeir lagi það hjá mér í tíma til að kenna þeim hvernig það er gert.“

Áhugamál og vinna Hjördís segir að textíllinn sé bæði vinna og áhugamál. „Ég hugsa mikið um vinnuna og er oft á netinu, svo sem á Pinterest og YouTube, til að skoða hvað ég gæti gert í textíl. Ég er ekki bara að hugsa um sjálfa mig heldur líka um hvað nemendur geti gert úr þessu og hvort ég geti fundið eitthvað handa þeim. Þó ég sé að gera eitthvað fyrir sjálfa mig þá sé ég oft líka eitthvað sem væri flott fyrir þá að gera og vil kannski prufa það í næsta tíma.

Þetta er bara svo gaman. Þetta er áhugamálið mitt og þetta er vinnan mín.“

Greinin birtist í Skólavörðunni, 2. tbl. 2017

Svava Jónsdóttir

blaðamaður
Viðfangsefni: Grunnskólinn, Textílkennsla